قنات شناسی

نظام آبیاری با قنات

هم تاق یاشریک:در یک تاق ممکن است چندنفر شریک باشند   به چنین شرکایی درمیبد «هم تاق » در مهریز «هم پاده » و در بافق «نیم ول »(nimvol) می گویند  . در چنین مواردی اگر قرارداد ثابتی بین شرکاء وجود نداشته باشد ،پس از قرعه کشی عمومی و معلوم شدن نوبت تاق ، بار دیگر بین خود قرعه کشی کرده  نوبت هر فرد را تعیین می کنند .

2- تعیین نوبت درنظام میرابی :چون آبیاری دراین نظام به ترتیب شکل قرارگیری زمین یا کرت است ، بنابراین نیازی به تعیین نوبت نیست .

روش های آبیاری :

1-آب دوئوندن (dowoundan) =دواندن:یعنی رساندن آب به زمین درهرجا که باشد ، این روش که اختصاص به نظام تاق بندی دارد صاحب سهم کلیه سهم آب خود را در یک روز یا شب تحویل می گیرد و در فرصتی که دارد، بایدآب راجوب به جوب برده به همه زمین یا کرت های خود که در سراسر کشتخوان پراکنده است برساند. روشن است که در این انتقال بخش قابل توجهی از سهم آب او به هدر می رود .

2- نوپسا ) (nowpassâ یا بلگ به بلگ (balg be balg) : این روش به نظام خرده مالکی اختصاص دارد و مربوط به قنات هایی است که با نظام میرابی اداره می شود

 ولی درنظام میرابی شکل قرارگیری زمین نوبت را تعیین می کند در واقع زمین درنوبت قرار می گیرد و هر سهامدار وقتی آب درطی مسیر منظم و مقرر خود به کرت او رسید ، سهم آب خود را تحویل می گیرد

 3-استخر بندی :درچشمه قنات ها یاقنات های کم آبی که آب دهی آن از  5 تا10 قفیز تجاوز نمی کند ،آب خودپا نیست و چه بساکه قبل از رسیدن به باغ و کرت در زمین فرو رود . کشاورزان برای رفع این مشکل و بالا بردن قابلیت آبیاری نخست بخشی از زمان آبیاری خود را به ذخیره کردن آن در استخر اختصاص می دهند ، مثلاً در منشاد کشاورزی که یک تاق یا12ساعت سهم آب دارد 11ساعت آن را به استخر می بندد و یک ساعت باق مانده را صرف تخلیه ی استخر می کند ، و چون احتمال داده اند که در مدت یک ساعت ممکن است استخر کاملاً خالی نشود تانفر بعد بتواند مورداستفاده قرار دهد دو استخرساخته اند تا از یکی برای ذخیره استفاده شود .دراین روستا گاه اتفاق می افتد که آب یک قنات حتی بااستخر بندی هم قابل استفاده نیست ، لذا چند چشمه قنات رایکی کرده  به استخر می بندند و بعد همه سهامداران آب استخر را بین خود تقسیم می کنند .

شیوه تقسیم آب استخر :در مواردی که کلیه ی سهامداران با تشریک مساعی سهم آب خود را به استخر می بندند در زمان تخلیه ی استخر برای این که آب به طور یک نواخت وبا یک حجم و سرعت به همه برسد دریچه ی خروجی استخر را با دو چوب به نام «لت » (lat) و «دم لت (domlat)  میزان می کنند ، وقتی « لت » که در واقع همان قامه ی استخر است بردارند آب با فشار زیاد از استخر بیرون می آید ، برای کم کردن فشار« دم لت »که چوب باریکتری است در دهانه ی خروجی قرار می دهند ، وقتی آب استخر نصف شد آن را بر می دارند ، برای کنترل حجم آب نیز در محل ورود آب به شبکه یاجوب یک قطعه چوب به نام « نغارگاه » درکنار جوب در زمین فرو می کنند و با آن کم و زیاد شدن حجم آب را کنترل می کنند ، خروج آب باید به گونه ای تنظیم شود که سطح آب در جوب برای همه تامحل چوب نغار برسد .

+   سعید جانب اللهی ; ٧:٤٩ ‎ق.ظ ; دوشنبه ۱۸ خرداد ،۱۳٩٤

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir