قنات شناسی

قنات شناسی . راه هاو وسایل سنجش زمان درنظام تاق بندی (2)

 

سایه ی عوارض ساختگی :در دشت و جلگه که مانع طبیعی وجود نداشت ، گاهی به جای این که از سایه ی خود استفاده کنند با هرچه که دم دستشان بود مانعی سایه ساز پدید می آوردند

1- سایه بیل یا چوب :بیل یا چوبی در زمین فرو کرده سایه آن را اندازه می گرفتند  در هرات دو چوب را در زمین فرو کرده با یک چوب کوچک که طول آن برابر با یک قدم انسان بود ، سایه ی چوب را اندازه می گرفتند ، در دهشیر ( از توابع تفت ) بنا به قول صفی نژاد میخی به دیوار ساختمان ژاندارمری زده بودند و از روی سایه ی آن ، زمان را می سنجیدند ، در زیر میخ بر روی دیوار دو خط بلند و کوتاه باگل مشخص شده بود ، خط بلند محل سایه ی میخ به هنگام ظهر درفصل پاییز و خط کوتاه محل سایه ی میخ در ظهر بهار و تابستان بود ( صفی نژاد 1359 ص239)

2- نشون (=نشان)در روند تکاملی این روش ها برای این که کار سنجش ساده تر انجام گیرد و ضریب خط ها به حد اقل برسد ، دیوار شاخصی را بنام "نشون"  بنا کردند و همه ی اندازه ها را با درجه بندی مشخص کرده در حریم آن جای دادند .درحوزه ی این پژوهش دو نوع نشون وجود داشته است

الف- نشون یک دیواری :دیواری به ارتفاع 5/1و طول2متر بود که در محل تاقگاه یابنومگاه  (banumgâh)( محل تقسیم تاق) در فضایی کاملاً باز و به صورت شمالی جنوبی می ساختند ، در هنگام طلوع آفتاب نور خورشید به طور عمود بر یک سطح و در هنگام غروب به سطح دیگر آن می تابید که برحسب کیفیت سایه ی دیوار در صبح و بعداز ظهر زمان سنجی می کردند . و با فاصله گذاری های معینی که در دو سوی دیوار انجام گرفته بود با رسیدن سایه روی هریک از این نشانه ها از یک هشتم تاق تا یک تاق کامل ( 12 ساعت ) مشخص می شد

ب-نشون دو دیواری :در فاصله ای برابر با ارتفاع نشون اول دیوار دیگری  ساخته و تمام اندازه های بیرونی را به داخل و حدفاصل دو دیوار منتقل کردند ، در اینحال سایه بجای اینکه فاصله ی یک دیوار را طی کند مسیر  بین دو دیوار را طی می کرد ، به این معنی که با طلوع خورشید وقتی سایه دیوار اول که دراین حال روی دیوار دوم می افتاد به اولین نشان روی دیوار می رسید  نیم تأسو (5/1ساعت )   از طلوع خورشید  گذشته بود و زمانی که سایه به نشانه ی دوم می رسید یک تأسو ( سه ساعت ) از روز گذشته بود و وقتی  آفتاب فضای بین دو دیوار را می گرفت ( دیوارها سایه ای نداشت) نیم تاق ( ظهر ) بود. طرف بعد ازظهر عکس این حالت را دارشت  به این معنی که وقتی سایه  به اولین نشانه ی دیوار دوم می رسید ، نیم تأسو ی پسین بود (5/ 1ساعت از ظهر گذشته بود ) و وقتی سایه به نوک دیوار می رسید خورشید غروب می کرد .نشان دو دیواری گامی به پیش بود و نسبت به نشان یک دیواری حداقل سه مزیت داشت

1- فضای کمتری را می گرفت و علایم و نشانه ی آن محفوظ تر بود

1-    ازفاصله دور نیز قابل استفاده بود

3-دو فاصله ی زمانی کوچک تر به کاربری آن افزوده شد ( دو نیم تأسو ی صبح و عصر ) 

 

+   سعید جانب اللهی ; ۱:٠٦ ‎ب.ظ ; یکشنبه ۱٤ اردیبهشت ،۱۳٩۳

design by macromediax ; Powered by PersianBlog.ir